3-14- روش تحلیل داده ها………………………………………………………………………………………………………71
فصل چهارم: تجزیه وتحلیل داده ها
4-1- مقدمه 73
4-2- تحلیل های توصیفی74
4-2-1- جنس 74
4-2-2-سن74
4-2-3- وضیعت تاهل76
4-2-4- تعدادفرزندان درافرادمتاهل 77
4-2-5- میزان تحصیلات 78
4-2-6- وضیعت مسکن…………………………………………………………………………………………………………..79
4-2-7- محل تولدومحل سکونت فعلی………………………………………………………………………………………80
4-2-8- محل سکونت…………………………………………………………………………………………………………….80
4-2-9- قومیت………………………………………………………………………………………………………………………81
4-2-10- مذهب81
4-2-11- میزان درآمد82
4-2-12 اشتغال83
4-2-13- محل کار………………………………………………………………………………………………………………….84
4-2-14- مالکیت زمین……………………………………………………………………………………………………………84
4-2-15- مالکیت دام………………………………………………………………………………………………………………85
4-2-16- مالکیت وسیله نقلیه…………………………………………………………………………………………………….86
4-2-17- عنوان وپایگاه شغلی……………………………………………………………………………………………………87
4-2-18- پایگاه اجتماعی-اقتصادی……………………………………………………………………………………………89
4-2-19-تمایل به مهاجرت……………………………………………………………………………………………………….90
4-2-20- رضایت از امکانات رفاهی-بهداشتی……………………………………………………….92
4-3- تحلیل استنباطی…………………………………………………………………………………..94
4-3-1- فرضیه اول……………………………………………………………………………………94
4-3-2- فرضیه دوم……………………………………………………………………………………97
4-3-3- فرضیه سوم…………………………………………………………………………………..99
4-3-4- فرضیه چهارم………………………………………………………………………………102
4-3-5- فرضیه پنجم…………………………………………………………………………………105
4-4- بررسی سایرمتغیرهای تحقیق…………………………………………………………………107
4-4-1- محل سکونت………………………………………………………………………………..107
4-4-2- محل تولد…………………………………………………………………………………….108
4-4-3- سن…………………………………………………………………………………………..110
4-4-4- تحصیلات…………………………………………………………………………………..111
4-5- تحلیل رگرسیون عوامل موثربرتحقیق……………………………………………………….112
4-6- تحلیل کیفی داده ها…………………………………………………………………………….114
4-7- مهاجرت واهمییت آن………………………………………………………………………….114
4-8- مضامین اصلی…………………………………………………………………………………117
4-8-1- مضمون اول بیکاری……………………………………………………………………….117
4-8-2- مضمون دوم نبودامکانات رفاهی………………………………………………………….120
4-8-3- مضمون سوم بحث بسته بودن وکوچکی شهر…………………………………………….121
4-8-4- مضمون چهارم نقش مسئولان شهرستان………………………………………………….121
4-8-5- مضمون پنجم تفاوت مذهبی………………………………………………………………..123
فصل پنجم: نتیجه گیری وپیشنهادات
5-1- مقدمه 126
5-2- نتیجهگیری 126
5-3- پیشنهادات 132
5-3-1- پیشنهادات کاربردی 132
5-3-2- پیشنهادات پژوهشی 133
فهرست منابع
منابع فارسی 135

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

منابع لاتین 139
پیوستها (ضمائم)
پرسشنامه 140
فهرست جداول ونمودارها
جدول شماره 4-1. جنسیت و درصد فراوانی پاسخگویان ……74
جدول شماره 4-2. شاخصهای مرکزی سن پاسخگویان ….74
جدول شماره 4-3. سن طبقهبندی شده افراد .75
نمودار شماره 4-1. نمودار سن طبقه بندی شده افراد .75
جدول شماره 4-4. جدول وضیعت تاهل افرادپاسخگو .76
نمودار شماره 4-2. نموداروضیعت تاهل پاسخگویان .76
جدول شماره 4-5. تعدادفرزندان پاسخگویان .77
نمودار4-3. توزیع نسبی تعداد فرزندان.77
جدول4-6. تحصیلات پاسخگویان.78
نمودار4-5. توزیع نسبی تحصیلات پاسخگویان .79
جدول شماره 4-7. نوع منزل مسکونی پاسخگویان .79
جدول شماره 4-8 . محل تولدساکنان بیجار.80
جدول شماره 4-9. محل سکونت پاسخگویان .80
جدول شماره 4-10. قومیت پاسگویان.81
جدول شماره 4-11. توزیع افراد برحسب مذهب .81
جدول شماره4-12. درآمدپاسخگویان به صورت طبقه بندی شده…………………………………………………….82
نمودارشماره4- 6. توزیع افراد برحسب میزان درآمد……………………………………………………………………………….82
جدول شماره4-13. وضیعت اشتغال پاسخگویان…………………………………………………………………………………….83
جدول شماره4-14.محل کارپاسخگویان………………………………………………………………………………………………84
جدول شماره4-15.مالکیت زمین کشاورزی………………………………………………………………………………………….84
جدول شماره4-16.مالکیت دام…………………………………………………………………………………………………………..85
جدول شماره4-17. مالکیت وسیله نقلیه………………………………………………………………………………………………..86
جدول شماره4-18.عنوان شغلی پاسخگویان………………………………………………………………………………………….87
جدول شماره4-19.پایگاه شغلی پاسخگویان………………………………………………………………………………………….87
نمودارشماره4-7.توزیع نسبی پایگاه شغلی پاسخگویان…………………………………………………………………………….88
جدول شماره4-20.پایگاه اجتماعی-اقتصادی افراد…………………………………………………………………………………89
نمودارشماره4-8.توزیع نسبی افرادبرحسب پایگاه اجتماعی-اقتصادی…………………………………………………………89
جدول شماره4-21.شاخص های توصیفی تمایل به مهاجرت…………………………………………………………………….90
جدول شماره4-22.تمایل به مهاجرت دربین شهروندان……………………………………………………………………………90
نمودار شماره4-9.میزان تمایل افرادبه مهاجرت دربین شهروندان……………………………………………………………….91
جدول شماره4-23.شاخص های توصیفی رضایت از امکانات بهداشتی………………………………………………………92
جدول شماره4-24.میزان رضایت ازامکانات بهداشتی-رفاهی…………………………………………………………………..92
نمودار شماره4-10.میزان رضایت از امکانات بهداشتی-رفاهی……………………………………………………………… 92
جدول شماره4-10.میانگین تمایل به مهاجرت بین شاغلین وبیکاران……………………………………………………………94
جدول شماره4-26.آزمون مقایسه میانگین تمایل به مهاجرت بین شاغلین وبیکاران………………………………………..94
جدول شماره4-27. بررسی رابطه تمایل افرادبه مهاجرت ووضیعت اشتغال…………………………………………………..95
جدول شماره4-28.میانگین تمایل به مهاجرت برحسب قومیت…………………………………………………………………97
جدول شماره 4-29.آزمون میانگین تمایل به مهاجرت برحسب قومیت……………………………………………………….97
جدول شماره4-30.بررسی رابطه رابطه تمایل افرادبه مهاجرت وقومیت……………………………………………………….98
جدول شماره4-31.میانگین تمایل به مهاجرت برحسب مذهب………………………………………………………………….99
جدول شماره4-32. آزمون تفاوت میانگین تمایل به مهاجرت بین شهروندان شیعه وسنی………………………………..99
جدول شماره4-33.بررسی رابطه تمایل افرادبه مهاجرت ومذهب……………………………………………………………..100
جدول شماره 4-34.بررسی رابطه رضایت از امکانات بهداشتی وتمایل به مهاجرت …………………………………….102
جدول شماره4-35.همبستگی بین رضایت از امکانات بهداشتی-رفاهی……………………………………………………..102
جدول شماره4-36 .بررسی رابطه پایگاه اجتماعی وتمایل به مهاجرت………………………………………………………104
جدول شماره4-37. رابطه پایگاه اجتماعی وتمایل به مهاجرت…………………………………………………………………105
جدول شماره4-38. میانگین تمایل به مهاجرت برحسب محل سکونت……………………………………………………..107
جدول شماره 4-39. آزمون تفاوت میانگین تمایل به مهاجرت بین ساکنین شهروروستا………………………………..107
جدول شماره 4-40. بررسی رابطه تمایل افرادبه مهاجرت ومحل سکونت………………………………………………….108
جدول شماره4-41. میانگین تمایل به مهاجرت برحسب محل تولد…………………………………………………………..108
جدول شماره4-42. آزمون تفاوت میانگین تمایل به مهاجرت بین متولدین بیجاروسایرشهرها………………………..109
جدول 4-43. بررسی رابطه تمایل افرادبه مهاجرت ومحل تولد………………………………………………………………..109
جدول شماره4-44. آزمون رابطه بین سن وگرایش به مهاجرت……………………………………………………………….110
جدول شماره 4-45. آزمون رابطه بین تحصیلات وگرایش به مهاجرت…………………………………………………….111
جدول شماره4-46. خلاصه مدل رگرسیون عوامل موثربرتمایل به مهاجرت………………………………………………112
جدول شماره 4-47. تاثیرگذاری تک تک عوامل برتمایل به مهاجرت……………………………………………………..112
نمودارشماره4-8 . تحلیل مسیرمتغیرهای تحقیق…………………………………………………………………………………….113
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1مقدمه
مهاجرت در کنار مرگ و میر و باروری یک از سه مولفه ی اثرگذار بر رشد جمعیت های انسانی است و مهم ترین عامل خارجی تغییر تعداد و ساخت جمعیت است.مهاجرت یکی از پدیده های مهم اجتماعی در جوامع انسانی از زمان پیدایش انسان بر روی زمین است. به نحوی که بسیاری از دستاوردهای بشری در زمینه ی فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی متأثر از مهاجرت انسان ها است. انسان از بدو پیدایش همواره در جستجوی شرایط زیستی، آب، غذا و پناهنگاه بهتر از جایی به جای دیگر در حال مهاجرت بود. اگر سیر تحولات تاریخی ایران را بررسی کنیم مشاهده خواهیم کرد که تغییر حکومت ها و شکل گیری تمدن های ایرانی بیش از همه ناشی از مهاجرت افراد به مناطق مختلف این سرزمین بوده است. مهاجرت پدیده ایست که همواره در میان انسان ها وجود داشته و به جرات می توان گفت که در طول تاریخ تمام ملل، قبایل و گروه های عظیم انسانی به خاطر داشتن رویای یک زندگی بهتر، یا فرار از فقر، یا محدودیت ها و فشارهای سیاسی و خانوادگی یا ترکیبی از این عوامل مهاجرت از سرزمین مادری خود رابه منطقه دیگر تجربه کرده اند(جولی2005:1).
مهاجرت از عوامل مهم در توسعه ی منطقه ای و مورد توجه در برنامه ریزی های اجتماعی و جمعیتی یک کشور است .در ایران این پدیده ی جمعیتی اقتصادی توزیع مناسبی را در بین استان های کشور ندارد (محمودیان وقاسمی، 109:1391).در داخل استان ها هم شاهد توزیع نامناسب جمعیت میان شهرستان ها هر استان می باشیم.

سایت منبع

شهرستان بیجار هم در استان کردستان در چند دهه ی اخیر شاهد مهاجرت فزاینده از این شهرستان به سوی استان های دیگر است و این امر موجب شده تا این شهرستان تنها شهرستان استان کردستان باشد که رشد جمعیت منفی داشته و هر ساله سهم این شهرستان از جمعیت کل استان کاهش یابد.این رساله تلاش دارد تا به بررسی عوامل مهاجر فرستی شهرستان بیجار بپردازد و علل مهاجرت ساکنین این شهرستان مورد بررسی قرار دهد .
1-2طرح مسئله:
مهاجرت پدیده ای عمومی در جهان معاصر است که در اشکال مختلف با شدت وضعف های متفاوت با آثار و پیامدهای گوناگون در کشورهای مختلف جهان به وقوع می پیوندد.جریان های مهاجرتی بعد از انقلاب صنعتی بود که توجه همه گان را به خود جلب کرد. این پدیده تا چند دهه ی اخیرحداقل از نظر اقتصادی پدیده ای مطلوب تلقی می شد،چرا که اقتصاد دانان آن را وسیله ای برای تخصیص بهینه ی منابع یعنی انتقال نیروی انسانی از نواحی کم بازده به نواحی دارای بازدهی بیشتر می پنداشته اند(میرزایی، 1382). ولی امروزه با مشاهده ی نرخ های بالای مهاجرت و تداوم تفاوت های قابل ملاحضه در نرخ های بیکاری و سطح درآمد بین مناطق مهاجر پذیر ومهاجر فرست و بروز مشکلات اقتصادی اجتماعی مختلف،مطلوب بودن این پدیده زیر سوال رفته وبه عنوان یک پدیده ی مخرب که عامل اصلی بحرانهای اجتماعی ست در نظر گرفته می شود.
از سوی دیگر برخی معتقدند جا به جا شدن انسان ها برای ارتقای کمی و کیفی زندگی که ابعاد تازه ای به خود گرفته و این تحرکات به عنوان یک موضوع مهم اجتماعی مطرح گردیده است. از این رو بررسی مهاجرت ها به عنوان یک پژوهش جدی بین رشته ای میان جمعیت شناسی و دیگر حیطه های علمی نظیر جامعه شناسی، روان شناسی و اقتصاد مطرح است. امروزه مهاجرت ها با انگیزه ی زیستی و بیولوژیک انجام نمی شود. بلکه مهاجرت ها در جهان امروز پدیده ای اقتصادی سیاسی اجتماعی و فرهنگی است (میرزایی، 1382). در واقع مهاجرتی که خود بر اثر بسیاری از عوامل به وجود آمده علتی می شود تا به عدم تعادل بیشتر در سطح مسائل اجتماعی اقتصادی و سیاسی یک کشور کمک کند (مشهدیزاده و دهاقانی، 1374).
امروزه مهاجرت داخلی یک فرایند مهم در بسیاری از کشورهاست و منعکس کننده ی عکس العمل مردم به عواملی نظیر نابرابری های اقتصادی منطقه ای وناکامی اجتماعی است که عدم رضایت در بسیاری از جنبه های زندگی را منعکس می کند. مهاجرت داخلی مشکلات فراوانی را هم در مناطق مهاجرفرست و هم در مناطق مهاجر پذیر اجمله:رکود در مناطق غیر شهری،شلوغی بیش از حد شهرها و بسیاری از بیماری های اقتصادی واجتماعی مختلف که بخش های مختلف جامعه را تحت تاثیر قرار می دهند به وجود می آورد(لوکاس و میر1381:157).
در کشورهای در حال توسعه به دلیل ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ناکار آمد مهاجرت امری اجتناب ناپذیر بوده و اکثر شهرهای جهان سوم تحت تأثیر جریان های مهاجرتی هستند. بر اساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال 1385 کل جمعیت جا به جا شده در کشور بالغ در 12148148 نفر بوده که از این تعداد 899709 نفر مهاجران بین شهری بوده اند (مرکز آمار ایران، 1385، 95).از آنجایی که در گذشته رشد جمعیت و در نتیجه جا به جایی انسان ها در مقیاس بسیار کوچکی صورت می گرفت، تأثیر این جا به جایی ها بر ساختار اقتصادی اجتماعی و جمعیتی مناطق مهاجر فرست و مناطق مهاجر پذیر چندان قابل ملاحظه نبوده و حتی امری کاملاً طبیعی و گاهی هم مفید تلقی می شد. از اوایل قرن 19 مهاجرت به خصوص مهاجرت از روستا یا شهر به عنوان یک پدیده ی اجتماعی مهم نمایان شد. لذا به طرز جدیدی مورد توجه صاحبنظران و اندیشمندان قرار گرفت (جمشیدی ها و علی بابایی، 1381).
البته مهاجرت و جا به جایی انسان ها در جوامع پیشرفته و صنعتی با کشورهای در حال توسعه تمایز آشکاری دارد و به این دلیل که علت و ماهیت این مهاجرت ها متفاوت بوده و در نتیجه پیامدها و اثرات متفاوتی بر جای گذاشته. مهاجرت در معنای جدید در ایران از سال 1340 بعد از اصلاحات ارضی و در نتیجه ی اثرات آن تشدید شد. موضوع مهاجرت به دنبال انقلاب صنعتی در اروپا به دلیل تحولات شگرف اقتصادی اجتماعی،به عنوان یک مشکل نمود پیدا کرد.اما به دلیل رشد پایین جمعیت در اروپااز یک سو و جذب مهاجران در صنایع نو پا و رو به رشد شهری از سوی دیگر جابه جایی جمعیت مشکل اساسی برای جوامع آن ایجاد نکرد اما در کشورهای جهان سوم به دلیل رشد سریع جمعیت وتوزیع نابرابر امکانات ورشد اقتصادی کند و نامتوازن امواج مهاجرت انسان ها چه از روستاها به شهرها چه از شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ به عنوان یک مشکل اساسی بروز نمود(جعفری؛ 2:1389).
مسئله انگیز ترین جنبه ی مهاجرت نیروی انسانی ماهر و با تحصیلات ،محروم شدن مناطق فرستنده از این نیروهای ارزشمند است نیروی انسانی متخصص و ماهر در توسعه ی اقتصادی اجتماعی هر جامعه ای نقش اساسی دارد . سرمایه ی مادی در هر جامعه به کمک نیروی انسانی متخصص و کار امد است که به جریان می افتد وبه توسعه ی اقتصادی و اجتماعی جامعه می انجامد . همچنین مهاجرت جوانان موجب کاهش رشد جمعیت و کاهش نیروی جوان ،افزایش نسبت سالخوردگی و در نتیجه افزایش نسبت وابستگی در مبداء می شود . طبق بررسی های وزارت اقتصاد ودارایی(1375:25به نقل از کاظمی و اردهائی)در روستا ها وشهر های کوچک نرخ رشد جمعیت پایین تر از نرخ طبیعی است (اردهائی و کاظمی پور، 1386: (133. بنابراین این الگوی مهاجرت، برای مبداء چیزی جز فقر ،عقب مانده گی و وابستگی نمی تواند به همراه داشته باشد. از سوی دیگر مناطق مهاجر پذیر مانند تهران و کلان شهر های دیگر با ورود این مهاجرین دچار مشکلات و مسائل زیادی می شوند. مبداء مهاجرت که غالبا نقاط کوچک ومحروم هستند ، سرمایه گذاری عظیمی صرف نیروی انسانی خود می کنند ولی به دلیل نبود سیستم های جذب افراد تحصیل کرده (مانند دانشگاه ها ،ادارات و صنایع بزرگ و…)بسیاری از نیروی انسانی ماهر خود را از دست می دهند .
در جامعه ی کنونی ما که حدود یک ششم آن جریان مهاجرت را تجربه کرده اند و نیز به نوعی اکثریت خویشان ،دوستان و آشنایان این افراد مهاجر نیز درگیر جریان های مهاجرت بوده اند ،میتوان گفت جریان مهاجرت به عنوان یک واقعه ی مهم اجتماعی مطرح است. واقعه ی اجتماعی که به دلیل عمومیت داشتنش با سایر وقایع اجتماعی در ارتباط بوده وحالت تاثیر گذار و تاثیر پذیر با آنها دارد (اردهایی،حسینی راد ،1387 : 1).
بر اساس محاسبات انجام شده بر روی دادههای سرشماری سال 1375 از 26 استان کشور تنها 6 استان مهاجر پذیر و بودهاند و بقیه استانها در زمرهی مهاجر فرست قرار داشتهاند (زنجانی، 1380: 105).از جمله استانهای مهاجر فرست کردستان است که موازنهی مهاجرتی منفی دارد. مهاجرت از شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ در سال 1385 حدود 40 درصد مهاجرتهای کشور را در بر می گیرد.. که این بحث کاملاً برای شهرستان بیجار که مورد مطالعهی ما قرار گرفته صادق است. مهاجر فرستی شهرهای کوچک علاوه بر این که این گونه شهرها را از بعد اقتصادی دگرگون میسازد و بر ساختار جمعیتی و اجتماعی و فرهنگی منطقه اثر میگذارد . با توجه به نقش عوامل مختلف در مهاجر فرستی و تأثیر متفاوت این عوامل در شرایط و مناطق مختلف، به نظر میرسد برای توضیح کامل ساز و کار مهاجرت، به جای نگرش انتزاعی و جداگانه باید مجموعهی این عوامل را در ارتباط با همدیگر در نظر گرفت (جمعه پور، 1384، 93). لذا شکلگیری مهاجرت به عنوان یکی از پدیدههای اجتماعی کلان ذهن و اندیشهی بسیاری از صاحبنظران را به خود معطوف کرده.
با توجه به نکات فوق و شرایط مهاجرتی نمونهی مورد مطالعاتی ما یعنی شهرستان بیجار، شاهد مهاجرت فزاینده از این شهرستان تاریخی و فرهنگی هستیم. سالانه تعداد زیادی از جمعیت این شهرستان به شهرهای دیگر مهاجرت میکنند. برای اثبات این مدعا نگاهی به وضعیت رشد جمعیت این شهرستان در سه سرشماری 1375، 1385، 1390 کافی است چرا که در فاصلهی ده سالهی بین دو سرشماری 1375 و 1385 این شهرستان حدود 17 هزار نفر از جمعیت خود را از دست داده و از رقم 114 هزار نفر در سال 1375 به حدود 97 هزار نفر در سال 1385 رسیده است و در سال 1390 هم شاهد کاهش حدوداً 4 هزار نفری جمعیت این شهرستان در طول 5 سال میباشیم نرخ رشد جمعیت بین دو سرشماری 1375 و 1385 برای این شهرستان 6/1- درصد میباشد که رقمی بسیار قابل توجه و نگران کننده است.
در بررسی عوامل باروری و مرگ و میر این شهرستان مشاهده میشود که مثل سایر نقاط کشور در حال گذار می باشد و مرگ میر آن گذار خود راطی کرده و باروری هم در مراحل پایانی گذار قرار دارد و در این زمینه تفاوت چشمگیری با سایر نقاط کشور ندارد. لذا عاملی که باقی میماند بحث مهاجرت است . به لحاظ تقسیمات کشوری هم دچار تغییرات محسوس و تأثیرگذاری در مدت چند سال اخیر نشده است. این اتفاق در حالی رخ می دهد که این شهرستان دارای پتانسیلهای بالا در زمینهی کشاورزی و معادن میباشد.
مهاجران بیجاری غالبا به شهرهای زنجان همدان ،اسلامشهر ،مشکین اباد وشهرقدس مهاجرت می کنند. لذا مهاجرت ها در این شهرستان بیشتر به صورت شهر به شهر وبه خارج از استان کردستان صورت می گیرد.ما سعی داریم تا علل و عوامل مهاجرت را در این شهرستان بیابیم و تمایلات و انگیزه های مهاجرت را در بین ساکنین آن بررسی کنیم.اما تاکنون در این خصوص هیچ کار پژوهشی برای بررسی علل مهاجرت از این شهرستان استراتژیک صورت نگرفته است
بنابراین، شدت مهاجرفرستی و درنتیجه کاهش جمعیت شهرستان بیجار موضوع جمعیتشناختی بسیار مهم و نگران کننده است که به دنبال خود پیامدهای منفی جمعیتی (به ویژه ازلحاظ ترکیب سنی وجنسی) و توسعهای را برای شهرستان بیجار به همراه داشته است.نرخ رشد جمعیت کل کشور و استان کردستان و حتی سایر شهرستان های استان کردستان مثبت است اما شهرستان بیجار چند دهه است که نرخ رشد منفی را تجربه می کند.باتوجه به این امر مهم جمعیتشناختی،محقق که خود بومی و ساکن شهرستان بیجار است را بر آن داشت تا موضوع مهاجرت از شهرستان بیجار با تأکید خاص بر علل و عوامل مهاجرت مهاجران از این شهرستان و نیز انگیزههای مهاجرتی بومیان این شهرستان را مورد تحقیق و بررسی قرار دهد.
1-3سئولات تحقیق:
1-علل مهاجرت ساکنین شهرستان بیجار چیست؟
2-ساکنین شهرستان بیجار چه انگیزه هایی برای مهاجرت دارند؟
1-4ضرورت و اهمیت تحقیق:
مهاجرت به عنوان مولفه ی سوم تغیرات جمعیتی بعد از باروری و مرگ ومیر از اهمیت بالایی برخوردار است با توجه به رویکرد رسمی جمعیت شناسی،هر گونه تغیری در وضعیت یک جامعه ناشی از سه عامل فوق می باشد باروری که اثر جمعی یا فزاینده و مرگ ومیرکه اثر تفریقی یا کاهنده بر جمعیت دارند در حالی که مهاجرت هر دو اثر را باهم دارد. بنابراین حرکات مهاجرتی یا جابجایی جغرافیایی خود دستاورد شرایط اجتماعی و اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و محیطی است. د(کارولین1، 2000: 43).
مهاجرت نقش اساسی در فعل وانفعالات مختلف اجتماعی و جمعیتی دارد ،علاوه بر این مهاجرت با تاثیر پذیری مهاجرین از جنبه های مختلف اجتماعی،فرهنگی و اقتصادی از محیط جدید تاثیر مهمی بر سیمای ظاهری و همچنین زندگی روزمره افراد دارد که در قالب تغیرات و دگرگونی های فرهنگی،اجتماعی و اقتصادی نمود می یابد(زنجانی، 1380 :12)
در واقع مهاجرت های داخلی در کشورهای جهان سوم از جمله ایران به معنی حرکت جمعیت از مناطق محروم به سمت مناطق توسعه یافته تر می باشد. بنابراین مهاجرت یک رفتار تصادفی نیست بلکه پاسخی برای رفع محرومیت در شرایط مساوی است. محرومیت ازهدف هایی که با اررزش ترند بیش از محرومیت از هدف هایی که کم ارزش ترند در تصمیم گیری به مهاجرت موثرند. مهاجرت پاسخ نهایی به محرومیت نسبی و آخرین راه چاره ی آن است (همان ،ص129 – 128).
شناخت علل مهاجرت از شهرهای کوچک به درک فرایند مکانیسم حاکم بر چگونگی رشد و توسعه ی شهرها کمک می کند و به این واقعیت تأکید دارد که توزیع نامتوازن امکانات در سطح نظام شهری و منطقه ای چه تأثیرات متفاوتی بر جذب و نگهداشت جمعیت خواهد داشت.
اگر چه شهرهای متوسط ایران عموماًًً با پدیده ی مهاجرفرستی و موازنه منفی مهاجرتی مواجه هستند، لیکن در کل این شهرها دارای رشد مثبت هستند وجمعیت آنها رو به افزایش است. اما وضعیت در شهرستان بیجار واقع در استان کردستان کاملا متفاوت است . ، شهرستان بیجار دارای میزان رشد جمعیت منفی بوده و این درحالی است که کل استان و سایر شهرستانهای آن دارای میزان رشد جمعیت مثبت هستند.شهرستان بیجار از بالاترین میزان های رشد جمعیت منفی را در سرشماری سال1385در سطح کشور داشته ودر سرشماری سال 1390 هم این روند ادامه داشته است .این در حالی است که شاخص های مربوط به باروری ومرگ ومیر آن در سطح کشوری است و در این شاخص ها با سایر شهرهای استان همگرایی دارد.
شهرستان بیجار با داشتن شرایط مساعد طبیعی که می تواند به عنوان یک قطب کشاورزی موجب رونق اقتصادی و رشد صنایع وابسته ی کشاورزی شود می تواند مهاجرانی را به خود جذب کند اما با توجه به نتایج بدست آمده در سرشماری ها این شهرستان به شدت مهاجر فرصت می باشد. که شناخت و بررسی علل این مهاجر فرستی مسئله ای ضروری می باشد ،تا بتوان هر چه سریع تر با رفع عوامل دافعه مانع از مهاجرت های بی رویه در این شهرستان شد و رشد منفی این شهرستان را متوقف و به سوی رشد مثبت حرکت کند. مهاجران این شهرستان را غالباً جوانان و مردان که اکثراً از تحصیلات بالا برخوردارند تشکیل می دهند. این مسئله پیامدهایی همچون بر هم خوردن ساختار سنی و جنسی جمعیت را در بر دارد. با مهاجرت جوانان از منطقه و خالی از سکنه شدن تعداد زیادی از روستاها شاهد کمبود نیروی کار فعال در بخش کشاورزی هستیم.
بنابراین، مهاجرت تنها علت اصلی کاهش جمعیت این شهرستان درچند دهه ی اخیر است. طی سال های اخیر چندین روستای این شهرستان خالی از سکنه شده وساکنان آن غالبا به شهرهای سایر استان ها مهاجرت کرده اند.
از لحاظ سطح توسعه نیز تفاوت عمده ای بین شهرستانهای استان وجود ندارد.همچنین، این تفاوت شدید شهرستان بیجار از نظر کاهش جمعیت و شدت مهاجرفرستی نسبت به سایر شهر های استان در حالی رخ می دهد که به لحاظ موقعیت جغرافیایی و وسعت،این شهرستان برتری محسوسی نسبت به سایر شهرستان های استاندارد و بیجار بزرگترین شهرستان استان کردستان است. شهرستان بیجار در سال1345 ،46/15درصد از جمعیت استان کردستان را به خود اختصاص داده بود،اما در سال 1390تنها 3/6 درصد از کل جمعیت استان در این شهرستان زندگی می کنند.لذا موضوع ما بررسی علل و عوامل مهاجر فرستی شدید این شهرستان می باشد
بنابراین با توجه به پیامدهای سوء مهاجر فرستی، شناخت دقیق و هر چه بیشتر آن و مسائل ناشی از آن در شهرستان بیجار از اهمیت ویژه ای برخوردار است. و با توجه به این که تاکنون مطالعه و بررسی علمی و کاملی در زمینه ی علل مهاجر فرستی این شهرستان صورت نگرفته نگارنده در صدد است تا با مطالعه در این زمینه از یک سو موجب بنیان نهادن نگرش هر چه دقیق تر و علمی تر به این مسئله شود و از سوی دیگر ابزار کار مفیدی برای برنامه ریزان جهت آگاهی از روند مهاجرت ،علل و عوامل مهاجرت وتعداد مهاجران در بیجار را فراهم کند. که نتیجه ی آن منجر به توسعه ی همه جانبه ی این منطقه ی محروم شود. شدت مهاجرت در این شهرستان به حدی بالاست که مقام معظم رهبری در سفرشان به شهرستان بیجار در سال 1388به این موضوع در سخنرانی خویش اشاره فرمودند وخواهان کاهش مهاجرت بی رویه در این شهرستان شدند وفرمودند” بعضا شنیده می شود که مردم از این شهرستان به نقاط دور دست مهاجرت می کنند ، این برخلاف حضور است ، باشید ، بمانید و اینجا را آباد کنید”. خواستار توجه به علل مهاجرت ساکنین این شهرستان شدند.
1-5 اهداف تحقیق:
به منظور دستیابی به این تحقیق علمی و یافتن پاسخی مناسب برای شناسایی معضل و حل آن مهمترین اهداف پژوهش حاضر را به صورت زیر یادآور میشویم:
بررسی عوامل مهاجرت از شهرستان بیجار
بررسی علل و انگیزه های ساکنین شهرستان بیجار برای مهاجرت
فصل دوم
مبانی نظری و تجربی تحقیق
2-1مقدمه
یکی از ملزومات هر تحقیق مطالعه و مراجعه به متون تولید شده در زمینه آن موضوع است. حال این متون چه در بعد نظری و چه در بعد عملیاتی باشند میتوانند راهگشای محقق در پردازش به موضوع باشند. ابعاد نظری تحقیق چهارچوب تحقیق را شکل میدهد و ابعاد عملیاتی محقق را به روند کار آشنا کرده و مانع از دوباره کاری میشود.
لذا در این فصل پیشینه ی نظری و پیشینه ی تجربی مربوط به موضوع تحقیق خود را که علل و عوامل مهاجرت است را خواهیم آورد و چارچوب نظری را ترسیم می کنیم و در پایان فرضیات تحقیق را خواهیم آورد.
2-2پیشینه ی نظری
مهاجرت پدیده ی جدیدی نیست. حال این حرکت انسان ها از چه ساز و کارهایی تبعیت می کند یا این که انگیزه های افراد مهاجر چه هستند واین که آیا می توان برای حرکت مهاجران قانون مندی خاصی را در نظر گرفت موضوعی است که در حوضه ی علوم اجتماعی منجر به ارائه دید گاه ها و نظریه های مختلف و گاه متضاد و منتقد نسبت به یکدیگر شده است.
ناپایداری پدیده ی مهاجرت و وابستگی آن به مجموعه ای از عوامل اقتصادی ،اجتماعی فرهنگی و سیاسی که در رابطه با اوضاع و احوال کلی شکل می گیرد ارائه ی یک نظریه ی جامع و مانع را برای تحلیل مهاجرت مشکل ساخته است.به بیان دیگر ماهیت بین رشته ای مهاجرت ،انواع نظریه های اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی و…. را در جهت تبیین مهاجرت پدید آورده اند(حاج حسینی1385). به عبارت دیگر الگو ها و روند ها در مهاجرت اظهار می دارند که تنها با تاکید بر یک رشته یا یک سطح تحلیل نمی توان جریان های مداوم مهاجرتی را تبیین کرد بلکه ماهیت چندوجهی آن نیازمند نظریه ی پیچیده ایست که دور نماها ،فرضیه ها و سطوح گوناگون را در بر می گیرد(مسی و دیگران،1993به نقل از تاج ،1390)
بیان دو نکته مهم در مورد نظریه های مهاجرت ضرورت دارد .نخست غالب این نظریه پردازی ها ،به عنوان نظریه های مهاجرت روستا-شهری مطرح شده اند. دلیل این امر آن است که در اندیشه بسیاری از نظریه پردازان مهاجرت روستا شهری به لحاظ اهمیت وپیامد های تاثیر گذار آن در سطح جامعه انواع دیگر مهاجرت را تحت شعاع قرار می دهد به همین دلیل عمده نظریه پردازی ها در جهت تبیین این نوع از مهاجرت های داخلی بوده و با همین عنوان در متون فارسی و لاتین مطرح شده اند.دوم آن که بسیاری از این نظریه ها گاه با عنوان نظریه مهاجرتی بیان شده اند و گاه مدل مهاجرتی.باید توجه داشت که میان نظریه مهاجرتی و مدل مهاجرتی تفاوت وجود دارد نظریه های مهاجرتی عموما در پی کشف و بیان علل مهاجرت ها،ایجاد رابطه میان جابه جای های افراد با عوامل اقتصادی اجتماعی سیاسی فرهنگی ودر نهایت ترسیم پیامد های ناشی از این جابه جایی هستند در صورتی که مدل های مهاجرتی به دنبال ترسیم چگونه گی انجام حرکات مکانی جمعیت و مسائل وموانع مبدا مقصد و بین راه هستند به بیان دیگر نظریه های مهاجرتی به چرایی پدیده جابه جای جمعیت نظر دارند و مدل های مهاجرتی به دنبال چگونه گی انجام آنها(تقوی1374:82).در این پژوهش با استناد به این برداشت از تفاوت میان مدل و نظریه و این که مدل از درون نظریه استخراج می شود به جای کاربرد عنوان مدل نظریه استفاده می شود.
2-3نظریه ها
2-3-1نظریه اقتصادی مهاجرت
از دیدگاه اقتصادی مهاجرت ها اعم از داخلی و بین المللی ،سازوکاری برای برای باز توزیع نیروی کار هستند .این دیدگاه از نظرات ادام اسمیت متاثر است اسمیت مهاجرت را نیز متاثر از تابع قانون عرضه و تقاضا می داند و آن را نه تنها باعث رشد اقتصادی دو منطقه مهاجر پذیر ومهاجر فرست،بلکه حتی وسیله ای برای بهبود وضع کار و اشتغال به شمار می آورد (زنجانی 1380،:120).
نظریه اقتصادی مهاجرت را در دو سطح خرد وکلان مورد بررسی قرار می دهد .رویکرد کلان به تاثیر ساخت های کلان در فرایند مهاجرت توجه دارد و مهاجرت را حاصل نیروهایی می داند که برتر از فرد بوده ودر تضاد با خواست وتمایل وی قرار دارد “دیدگاه های ساختی مارکسیستی”و”نظریه ی بازار کار دو وجهی از نظریه های اقتصادی سطح کلان هستند.
دیدگاه ساختی مارکسیستی که با اندیشه های کارل مارکس شکل گرفت پدیده مهاجرت را بر اساس طبقه بندی وی از جوامع طبقات و عملکرد نظم سرمایه داری تبیین می کند (لوکاس و میر،1387) .
بر اساس این رویکرد مهاجرت بیشتر به خاطر الزامات توزیع فضایی نیروی کار در بخش های مختلف اقتصاد ملی و بین المللی صورت می پذیرد .در مدل تضاد مارکسیستی ،مهاجرت نیروی کار از پیرامون به مرکز ، به عنوان پدیده ی استعمار و بهره کشی مورد توجه قرار می گیرد در جامعه ی مقصد تبعیض در کار و بازار مسکن ،مهاجران را از غیر مهاجران بیگانه می کند (زارع ، 1386).روند انتقال نیروی کار از پیرامون به مرکز و اشتغال آنها در در فعالیت های غیر متشکل اقتصادی،باعث نفوذ سرمایه از پیرامون به مرکز و نابرابری هر چه بیشتر مناطق می شود (زنجانی ،1380).
در نظریه بازار کار دو وجهی مهاجرت ، ناشی از ساختارهای اقتصادی جوامع در حال توسعه است .به بیان دیگر دو گانه گی منطقه ای موجود در ساختارهای اقتصادی این جوامع، منجر به مهاجرت می شود مفهوم رشد نامتعادل بیانگر این وضعیت است که یکی از بخشها یا زیر بخش های اقتصادی به عنوان بخش پیشتاز یا پیشرو در جلوی سایر بخشه قرار گرفته وسایر بخشها را به جلو می کشاند در واقع این بخش مرکز رشد است که شعاع آن سایر بخش ها را هم در بر می گیرد بر اساس این دید گاه افراد برای دستیابی به منابع و امکانات تصمیم به مهاجرت به بخش مرکز رشد می گیرند و پس از ارزیابی شرایط اقدام به مهاجرت می کنند.
نظریه اقتصادی سطع خرد با لحاظ کردن سطوح خرد و عوامل انسانی ،مهاجرت را جریانی می داند که توسط افراد بر اساس ارزیابی آنهااز شرایط صورت می گیرد “نظریه ی اقتصاد جدید مهاجرت “از نظریه های سطح خرد است.
بر اساس نظریه ی اقتصاد جدید خانوار،مهاجرت افراد به طور وسیعی در رابطه با عملکردی است که در جامعه دارند . این امر نه تنها با هدف به حداکثر رساندن درآمد خانوار هاست، بلکه در جهت به حداقل رساند ن مخاطرات ناشی از بازار کار مهاجر فرست نیز هست . مخاطراتی مانند فقدان امنیت ،بیمه،کاستی های بازار کار و… که یا در مبداء وجود ندارند ویا از دسترسی اکثریت جامعه به دور است .بر پایه این نظریه خانوار ها تلاش می کنند با تنوع بخشیدن به منابع درآمدی خود ،وضع اقتصادی خود را بهبود بخشند .بر همین اساس مهاجرت افراد از خانواربه مکانی دیگر که در آن ،دستمزد ها و شرایط اشتغال مستقل از نوسانات اقتصادی محلی است ،نوعی امنیت اقتصادی (در مقایسه با مبداء)برای آنها تلقی می شود (زنجانی،1380 به نقل از تاج،1390 :58)
تایلور و استارک معتقدند پول ارسالی مهاجران به خانوار ، نه تنها منجر به بهبود وضع اقتصادی خانوار می شود درآمد خانوار های دارای مهاجر را نسبت به خانوار های همتراز فاقد مهاجر افزایش داده و نوعی منزلت اجتماعی بالاتری برای آنها به دنبال دارد (زنجانی، 1380).
این نظریه فقط به عامل اقتصادی توجه کرده و از سایر عوامل به راحتی عبور کرده در حالی که عوامل اجتماعی و فرهنگی تاثیر به سزایی در مهاجرت دارند.در شهرستان بیجار عامل اقتصاد یکی از دلایل مهاجرت است و به نظر می رسد نقش عامل فرهنگی و مذهب در مهاجرت از این شهرستان پر رنگ تر است.
2-3-2نظریه محرومیت نسبی استارک:
بر طبق این نظریه مهاجرت یک رفتار تصادفی نیست بلکه پاسخی است در جهت رفع محرومیت ها در واقع نارضایتی از سطح پایین دستمزدهاست که احساس محرومیت از اهداف را در فرد مهاجر به وجود می آورد .لذا شناخت ملاک محرومیت های موجود در جامعه و فرایند های تاثیر گذار محرومیت بر تصمیم گیری به مهاجرت ضروری است.
بر اساس این نظریه زمانی که فرد یا جمع نتواند در داخل سازمان اجتماعی خود (جامعه ی مبداء)،به اهداف با ارزش دست پیدا کند و احساس کند که منابع لازم برا ی رفع محرومیت هایش در خارج از سازمان اجتماعی وجود دارد به مهاجرت اقدام می کند. در این فرایند فرد با دو سازمان اجتماعی روبروست نخست سازمانی که در آن پرورش یافته امااحساس می کند که در آن از فرصت های لازم برای رسیدن به اهداف با ارزش خود محروم است ودوم سازمانی که شاید به گونه ای مبهم آن را می شناسد اما احساس می کند که در آن می تواند به منابع لازم برای رفع محرومیت های خود دست یابد .در این حالت مهاجرت در عین این که نتیجه ی برخی نارسایی هایی است که در کارکرد یک سازمان اجتماعی وجود دارد سلسله ای از تغیرات را در کل سازمان اجتماعی نیز بر می انگیزاند .در صورت برابر بودن شرایط ،محرومیت از دستیابی به اهدافی که ارزش بیشتری دارند نسبت به محرومیت از از دستیابی به اهدافی که ارزش کمتری دارند در تصمیم به مهاجرت موثر ترند در واقع در این رویکرد،مهاجرت پاسخ نهایی به محرومیت های نسبی است(حاج حسینی،1385).
به بیان دیگر فرد مهاجر یا فردی که تصمییم به مهاجرت می گیرد دو موقعیت را ارزیابی می کند. از یک سو وضعیت اقتصادی و اجتماعی خود را با دیگران و از سویی وضعیت محل مبدا را با مقصد مقایسه می کند . در صورتی که افراد در جامعه مبداء از شرایط یکسانی در دستیابی به اهداف برخوردار باشند عامل موثر در ترغیب افراد به مهاجرت ،مقایسه وضع خود نسبت با دیگر است .اگر درآمد فرد یا جمع ،پایین باشد و یا در مقایسه ی وضع خود با دیگران ،درامد پایین تری داشته باشد اقدام به مهاجرت می کند اما اگر سطح درآمد همه ی افراد در مبداء پایین باشد به دلیل همسانی وضع درآمد ، انگیزه ی مهاجرت کاهش می یابد(مسی1990به نقل از تاج ، 1390).
ساکنین شهرستان بیجار نیز به دلیل تفاوت مذهبی و قومیتی با سایر شهرستان های استان احساس می کنند که با زندگی در استان هایی هم مذهب یا هم زبان آنها هستند(قومیت ترک)بهتر می توانند رابطه بر قرار کرده و در بحث اشتغال راحت تر جذب مشاغل مختلف شوند. در واقع حس می کنند در شهرهایی که هم زبان یا هم مذهب خود هستند زمینه های پیشرفت برای آنها فراهم تر است.واز سویی هم این حس در ساکنین بیجار ایجاد شده که مهاجرت از بیجار خود نشان از نوعی حرکت در جهت ارتقای پایگاه اجتماعی اقتصادی ساکنین تلقی می شود .
2-3-3نظریه رفتاری توماس و زنانسکی
تمرکز این نظریه بر رفتار فردی و جمعی مهاجران است توماس وزنانسکی در پژوهش خود ، بر نگرش مهاجران که متاثر از ارزشهای اجتماعی ونیزنقش سازمان های اجتماعی در رفتار های مهاجرتی است تاکید دارند .این نظریه پس از توماس و زنانسکی توسط ایزونشتات،اسپیر گلدشتاین وفری گسترش یافت و متغیر هایی مانند بررسی تمایل به مهاجرت (توسط مهاجران )انتخاب مکان و تصمیم به رفتن(مهاجرت)با ماندن که رفتار مهاجران معطوف به آنهاست به عنوان مراحل اصلی مهاجرت در نظر می گیرد.در ادامه پریرر بایر لی تامی فاتو چارچوب هایی را برای تحلیل تصمیم گیری به مهاجرت در قالب این نظریه ارائه دادند.این چارچوب ها شامل سه مرحله است:
1- قبل از تصمیم گیری به مهاجرت
2-تصمیم ضمنی مبنی بر مهاجرت کلی ،جزئی و یا ماندن
3-تصمیم قطعی به مهاجرت و انتخاب مقصد.
در این متغیر هایی نظیر درآمد ،خانواده ،مقیاس منطقه مبدا مهاجرت، سهولت ارتباط ،گروه های قومی و سازگاری مورد استفاده قرار گرفته اند .این نظریه بیشتر برای تحلیل مهاجرت های داخلی کاربرد دارد (حاج حسینی:1385،43).
اگر فرایند مهاجرت را به مثابه نظام رفتاری خانواده در نظر بگیریم باید به گونه ای مفهوم پردازی کنیم که در بر گیرنده ی انگیزه هایی جهت یافتن مکانی جدید برای زندگی باشد. باید توجه داشت که خانوار را نباید به عنوان یک هستی مجزا در نظر گرفت بلکه باید مجموعه خانوار ها را در یک منطقه ی خاص،به عنوان یک نظام کلی در نظر گرفته شود که در جستجوی محیطی رضایت بخش برای زندگی هستند.


دیدگاهتان را بنویسید