2-2-2) نحوه عملکرد و تعیین موقعیت واحد های تجاری در منحنی چرخه عمر ……………..34
2-2-3) ویژگیهای مالی واحد های تجاری در مراحل مختلف چرخه عمر شرکت…………….35
* مرحله تولد یا ظهور………………………………………………………………………………………. 36
* مرحله رشد ……………………………………………………………………………………………… 36
* مرحله بلوغ ………………………………………………………………………………………………….36
* مرحله افول یا سکون ………………………………………………………………………………….36
2-3)بخش سوم:پیشینه تحقیق………………………………………………………………………………………36
2-3-1)پیشینه مرتبط با کیفیت سود………………………………………………………………………………37
2-3-1-1)تحقیقات خارجی مرتبط با کیفیت سود …………………………………………………………37
2-3-1-2) تحقیقات داخلی مرتبط با کیفیت سود ………………………………………………………….42
2-3-2)پیشینه مرتبط با چرخه عمر ……………………………………………………………………………..44
2-3-2-1) پیشینه تحقیقات خارجی مرتبط با چرخه عمر شرکت…………………………………….44
2-3-2-2) پیشینه تحقیقات داخلی مرتبط با چرخه عمر شرکت………………………………………47
فصل سوم : روش شناسی تحقیق
3-1) مقدمه………………………………………………………………………………………………………………50
3-2) تدوین فرضیه ها………………………………………………………………………………………………..50
3-2-1) فرضیه های اصلی………………………………………………………………………………………….51
3-2-2-1) فرضیه های فرعی (مربوط به فرض اصلی اول)……………………………………………51
3-2-2-2) فرضیه های فرعی (مربوط به فرض اصلی دوم)…………………………………………….51
3-2-2-3) فرضیه های فرعی (مربوط به فرض اصلی سوم)……………………………………………51
3-3) روش تحقیق……………………………………………………………………………………………………..51
3-4) گردآوری اطلاعات…………………………………………………………………………………………….52
3-5) جامعه آماری……………………………………………………………………………………………………..52
3-6) دوره زمانی تحقیق……………………………………………………………………………………………..52
3-7) شرایط انتخاب نمونه آماری…………………………………………………………………………………52
3-8) نحوه تفکیک شرکتها به مراحل چرخه عمر……………………………………………………………53
3-9) مدل تحقیق ………………………………………………………………………………………………………54
3-10) محاسبه متغیر ها با استفاده از داده های تحقیق……………………………………………………..55
3-10-1) متغیر مستقل ………………………………………………………………………………………………55
الف) کیفیت سود با استفاده از الگوی پنمن…………………………………………………………….55
ب) کیفیت سود با استفاده از الگوی بارتون – سیمکو………………………………………………56
ج) کیفیت سود با استفاده از الگوی لویز…………………………………………………………………56
3-10-2)متغیر وابسته:…………………………………………………………………………………………57
3-10-2-1) بازده سالانه سهام (SRE) ……………………………………………………………………….57
3-10-2-2)قیمت سهام………………………………………………………………………………………………58
3-10-3)متغیر کنترل: ………………………………………………………………………………………………..58
3-10-3-1) اندازه شرکت (SIZE) …………………………………………………………………………………58
3-10-3-2) سرعت گردش داراییها(TOR) ……………………………………………………………………58
3-11)روش اجرای آزمون ها……………………………………………………………………………………….58
گام اول:آزمون نرمال بودن داده ها…………………………………………………………………………………59
گام دوم :آزمون همبستگی……………………………………………………………………………………………59
گام سوم:رگرسیون چندگانه…………………………………………………………………………………………59
گام چهارم:بررسی خطاها………………………… …………………………………………………………………60
الف)خود همبستگی……………………………………………………………………………………………..60
ب)نرمال بودن خطاها……………………………………………………………………………………………60
3-12)خلاصه فصل سوم……………………………………………………………………………………………61
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل اطلاعات
4-1)مقدمه………………………………………………………………………………………………………………..63
4-2) یافته های توصیفی متغیرهای تحقیق ……………………………………………………………………63
4-3) یافته های استنباطی …………………………………………………………………………………………..65
4-3-1) آزمون نرمال بودن متغیرها ……………………………………………………………………………..65
4-3-2)آزمون فرضیه ها و نتایج آن …………………………………………………………………………….65
4-3-2-1)آزمون فرضیه ی اول ………………………………………………………………………………….65
4-3-2-2)آزمون فرضیه ی دوم …………………………………………………………………………………70
4-3-2-3)آزمون فرضیه ی سوم ………………………………………………………………………………..75
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات
5-1) مقدمه………………………………………………………………………………………………………………82
5-2) مروری بر خطوط کلی تحقیق……………………………………………………………………………..82
5-3) یافته‌های مهم تحقیق و نتیجه گیری……………………………………………………………………..83
5-4) پیشنهادات برخاسته از تحقیق……………………………………………………………………………..85
5-5) پیشنهادات برای تحقیقات آتی…………………………………………………………………………….85
پیوست ها…………………………………………………………………………………………………………………87
منابع و ماخذ
منابع فارسی……………………………………………………………………………………………………………..108
منابع انگلیسی……………………………………………………………………………………………………………109
چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………………..111
فهرست اشکال و جداول
جدول 2-1)تفاوت‌های بین شرکتهای دردوران رشد و شرکتهای دردوران پیری…………..34
شکل 2-1) نحوه عملکرد و تعیین موقعیت واحد های تجاری در منحنی چرخه عمر…………35
جدول 3-1) مدل چرخه عمر………………………………………………………………………………………54
جدول 3-2) تعریف عملیاتی متغیرهای تحقیق……………………………………………………………….54
جدول 3-3) متغیرهای الگوی تحقیق……………………………………………………………………………54
جدول 4-1) آمار توصیفی متغیرهای تحقیق…………………………………………………………………..63
جدول 4-2) آمار توصیفی متغیرهای تحقیق مرحله رشد…………………………………………………64
جدول 4-3) آمار توصیفی متغیرهای تحقیق مرحله بلوغ………………………………………………….64
جدول 4-4) آمار توصیفی متغیرهای تحقیق مرحله افول…………………………………………………64
جدول 4-5) آزمون نرمال بودن متغیرها…………………………………………………………………………65
جدول4-6) نتایج حاصل از رگرسیون بین قیمت سهام وکیفیت سود با الگوهای لویز و پنمن
طی مرحله رشد ……………………………………………………………………………………………………….66
جدول4-7) نتایج حاصل از رگرسیون بین بازده سهام وکیفیت سود با الگوهای لویز و پنمن
طی مرحله رشد ……………………………………………………………………………………………………….67
جدول4-8) نتایج حاصل از رگرسیون بین قیمت سهام وکیفیت سود با الگوهای لویز و پنمن
طی مرحله بلوغ ……………………………………………………………………………………………………….67
جدول4-9) نتایج حاصل از رگرسیون بین بازده سهام وکیفیت سود با الگوهای لویز و پنمن
طی مرحله بلوغ ……………………………………………………………………………………………………….68
جدول4-10) نتایج حاصل از رگرسیون بین قیمت سهام وکیفیت سود با الگوهای لویز و پنمن
طی مرحله افول ……………………………………………………………………………………………………….69
جدول4-11) نتایج حاصل از رگرسیون بین بازده سهام وکیفیت سود با الگوهای لویز و پنمن
طی مرحله افول ……………………………………………………………………………………………………….69
جدول4-12) نتایج حاصل از رگرسیون بین قیمت سهام وکیفیت سود با الگوهای لویز و
بارتون-سیمکو طی مرحله رشد ………………………………………………………………………………….71
جدول4-13) نتایج حاصل از رگرسیون بین بازده سهام وکیفیت سود با الگوهای لویز و
بارتون-سیمکو طی مرحله رشد ………………………………………………………………………………….71
جدول4-14) نتایج حاصل از رگرسیون بین قیمت سهام وکیفیت سود با الگوهای لویز و
بارتون-سیمکو طی مرحله بلوغ ………………………………………………………………………………….72
جدول4-15) نتایج حاصل از رگرسیون بین بازده سهام وکیفیت سود با الگوهای لویز و
بارتون-سیمکو طی مرحله بلوغ ………………………………………………………………………………….73
جدول4-16) نتایج حاصل از رگرسیون بین قیمت سهام وکیفیت سود با الگوهای لویز و
بارتون-سیمکو طی مرحله افول ………………………………………………………………………………….74
جدول4-17) نتایج حاصل از رگرسیون بین بازده سهام وکیفیت سود با الگوهای لویز و
بارتون-سیمکو طی مرحله افول ………………………………………………………………………………….74
جدول4-18) نتایج حاصل از رگرسیون بین قیمت سهام وکیفیت سود با الگوهای پنمن و
بارتون-سیمکو طی مرحله رشد ………………………………………………………………………………….75
جدول4-19) نتایج حاصل از رگرسیون بین بازده سهام وکیفیت سود با الگوهای پنمن و
بارتون-سیمکو طی مرحله رشد ………………………………………………………………………………….76
جدول4-20) نتایج حاصل از رگرسیون بین قیمت سهام وکیفیت سود با الگوهای پنمن و
بارتون-سیمکو طی مرحله بلوغ ………………………………………………………………………………….77

جدول4-21) نتایج حاصل از رگرسیون بین بازده سهام وکیفیت سود با الگوهای پنمن و
بارتون-سیمکو طی مرحله بلوغ ………………………………………………………………………………….78
جدول4-22) نتایج حاصل از رگرسیون بین قیمت سهام وکیفیت سود با الگوهای پنمن و
بارتون-سیمکو طی مرحله افول ………………………………………………………………………………….78
جدول4-23) نتایج حاصل از رگرسیون بین بازده سهام وکیفیت سود با الگوهای پنمن و
بارتون-سیمکو طی مرحله افول ………………………………………………………………………………….79
جدول 5-1) ضرایب کیفیت سود الگوهای تحقیق حاصل از رگرسیون(قیمت سهام)…………84
جدول 5-2) مقایسه ضرایب کیفیت سود الگوهای تحقیق (قیمت سهام)……………………………84
جدول 5-3) ضرایب کیفیت سود الگوهای تحقیق حاصل از رگرسیون(بازده سهام)…………..84
جدول 5-4) مقایسه ضرایب کیفیت سود الگوهای تحقیق (بازده سهام)…………………………….85
جدول الف) شرکت های عضو نمونه آماری………………………………………………………………….88
جدول ب-1) آزمون نرمال بودن داده ها……………………………………………………………………….89
جدول ب-2) نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی در مرحله رشد با الگوی پنمن………………………89
جدول ب-3) نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی در مرحله بلوغ با الگوی پنمن………………………91
جدول ب-4): نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی در مرحله افول با الگوی پنمن……………………..93
جدول ب-5) نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی در مرحله رشد با الگوی بارتون-سیمکو………..95
جدول ب-6) نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی در مرحله بلوغ با الگوی بارتون-سیمکو………..97
جدول ب-7) نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی در مرحله افول با الگوی بارتون-سیمکو………..99
جدول ب-8) نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی در مرحله رشد با الگوی لویز………………………101
جدول ب-9) نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی در مرحله بلوغ با الگوی لویز………………………103
جدول ب-10) نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی در مرحله افول با الگوی لویز……………………105
چکیده:
دراینپژوهش،رابطهبینکیفیت سود با بازده و قیمت بازار سهام طی مراحل مختلف چرخه عمر شرکتها برایشرکتهای پذیرفته شده در بورساوراق بهادار تهرانبررسیشدهاست.هدف از این پژوهش بررسی تاثیرچرخهعمرشرکت برمحتوای اطلاعاتی کیفیت سود است.در این پژوهش رابطه بازده و قیمت بازار سهامبااستفادهاز3 الگوی کیفیت سود:لویز(2003) ، بارتون-سیمکو(2002) و پنمن(2001) طی مراحل چرخه عمرشرکتها مورد بررسی قرارگرفت.تحلیل دادههایگردآوریشدهدراینپژوهشدر2 مرحله انجام شد.نخست ، شرکتهای عضو نمونه آماری به مراحل رشد،بلوغوافول طبقه بندی شدند.سپس هر یکازشرکتهایمراحلرشد،بلوغ و افول بااستفادهازروشهایآماریتحلیل همبستگیورگرسیون مقطعی فرضیه های پژوهش مورد آزمون قرارگرفتند.نتایج حاصل از بررسی390 سال-شرکت(65 شرکت) طی دوره 1383-1388 نشان دادبرازشرگرسیونبا الگوهای لویز و بارتون-سیمکو در هر سه مرحله رشد، بلوغ وافول معنیدار و الگوی پنمن در هر سه مرحله بی معنی می باشد . در مرحله رشد، الگوی بارتون-سیمکو ارتباط قویتریبا بازده و قیمت بازار سهام نسبت به الگوی لویز دارد. در مرحله بلوغ کیفیتسود با الگوی بارتون-سیمکو ارتباط قویتری با قیمت بازار سهام نسبت به الگوی لویز،و ارتباط ضعیفتریبا بازده سهام نسبت به الگوی لویز دارد. در مرحله افول ، الگوی لویز ارتباط قویتری با قیمت بازار سهام نسبت به الگوی بارتون-سیمکو ، و ارتباط ضعیفتری با بازده سهام نسبت به الگوی بارتون-سیمکو دارد.لذا،تفاوت معنادار بین الگوهای لویز و بارتون-سیمکو طیمراحلچرخه عمر وجود دارد .
کلید واژه ها: کیفیت سود ، چرخه عمر شرکت ، لویز ، بارتون-سیمکو ، پنمن .
فصل اول
کلیات
رئوس مطالب:
بیان مسئله
اهداف تحقیق
فرضیه های تحقیق
قلمرو تحقیق
جامعه آماری
روش تحقیق
1-1)مقدمه:
گزارشهای مالی یکی از مهمترین فرآورده های سیستم حسابداری است که یکی ازاهداف عمده آن فراهم کردن اطلاعات لازم برای ارزیابی عملکرد و توانایی سود آوری بنگاه اقتصادی است.یکی از اقلام حسابداری که در گزارشهای مالی تهیه و ارائه می شود سود خالص است که کاربردهای متفاوتی دارد.معمولا سود به عنوان عاملی برای تدوین سیاستهای تقسیم سود و راهنمایی برای سرمایه گذاری و تصمیم گیری و بالاخره عاملی برای پیش بینی به شمار می رود.تعدادی از پژوهشگران رابطه بازده و قیمت بازار سهام باکیفیت سود را مورد بررسی قرار داده اند.لکن این پژوهشگران تاثیر عامل کلیدی همچون چرخه عمر شرکت را بر روی بازده و قیمت بازار سهام و کیفیت سود مورد بررسی قرار نداده اند.طبق تئوری چرخه عمر، شرکت ها در مراحل مختلف چرخه عمر از نظر مالی و اقتصادی دارای نمودگرها و رفتارهای خاصی هستند ، بدین معنی که ویژگی های مالی و اقتصادی یک شرکت تحت تاثیر مرحله ای از چرخه عمر است که شرکت در آن قرار دارد.نتایج پژوهشهای پیشین نیز بیانگر این است که واکنش و پاسخ های بازار سرمایه به اطلاعات حسابداری در مراحل مختلف چرخه عمر رابطه معناداری با هم دارند.
با توجه به مطالب فوق ، هدف اصلی این پژوهش بررسی رابطه بازده و قیمت سهام با کیفیت سود طی مراحل چرخه عمر شرکتها می باشد.در این پژوهش با استفاده از الگوهای لویز(2003) ، بارتون- سیمکو(2002) و پنمن(2001)کیفیت سود محاسبه و رابطه آن با بازده و قیمت بازار سهام در طی مراحل مختلف چرخه عمر شرکتها بررسی می شود.
1-2)بیان مسئله:
بدلیل نبود اطلاعات در مورد کیفیت سود در مراحل چرخه عمر شرکتها در این پژوهش سعی بر این است که این روابط بررسی شوند.محتوای اطلاعاتی کیفیت سود طی مراحل چرخه عمر شرکت جهت اتخاذ تصمیمات سرمایه گذاری مورد بررسی قرار می گیرد.منظور از محتوای اطلاعاتی کیفیت سود عبارت است از بررسی تاثیرات کیفیت سود بر قیمت و بازده سهام.در این تحقیق از روی تغییراتی که کیفیت سود بر بازده و قیمت بازارسهام می گذارد برای بررسی رفتار سرمایه گذاران استفاده می کنیم.در این تحقیق رابطه بازده و قیمت بازار سهام با کیفیت سود در طی مراحل چرخه عمر شرکتها مورد بررسی قرار می گیرد.این تحقیق در صدد است کیفیت سود را با 3 الگوی لویز(2003) ، بارتون- سیمکو(2003) و پنمن(2001)مورد بررسی قرار دهد.این 3 الگو بشرح زیر است:
در الگوی لویز، کیفیت سود توسط تغییرات سود که برابر با انحراف استاندارد از سود عملیاتی تقسیم بر انحراف استاندارد از جریان نقدی عملیاتی است بدست می آید.هرچه این نسبت کوچکتر باشد سود از کیفیت کمتری برخوردار است .
در الگوی بارتون ، کیفیت سود توسط سود غیر عادی که از نسبت خالص دارایی عملیاتی آغاز دوره در رابطه با فروش بدست می آید.هر چه این نسبت کوچکتر باشد سود از کیفیت بالاتری برخوردار است.
در الگوی پنمن ،کیفیت سود از نسبت جریان نقدی عملیاتی تقسیم بر سود خالص بدست می آید.هر چه این نسبت کوچکتر باشد سود از کیفیت بالاتری برخورداراست.
برای ارزیابی کیفیت سود طبق این روش از متغیرهای فروش خالص ، سود عملیاتی ، سود خالص ، خالص دارایی عملیاتی و جریانهای نقدی عملیاتی استفاده می شود.
متغیرهای شاخص کیفیت سود هر کدام با هر یک از شاخصهای مورد نظر محاسبه و بعنوان متغیر مستقل در مدل رگرسیون لحاظ می شوند.متغیرهای وابسته هم قیمت بازارسهام و بازده عادی شرکت می باشد.این تحقیق بدنبال این است که کیفیت سود موجب نوسانات قیمت بازار سهام و بازده عادی شرکت می شود.به عبارت دیگر ،کیفیت سود سبب واکنشهایی در قیمت بازار سهام و بازده عادی شرکت در طی مراحل چرخه عمر(رشد ، بلوغ و افول)می شود.
1-3)اهداف تحقیق:
1-ارزیابی میزان تاثیر کیفیت سود با استفاده از الگوی لویز و پنمن بر قیمت و بازده سهام طی مراحل چرخه عمر شرکتها(مراحل رشد ، بلوغ و افول).
2-ارزیابی میزان تاثیر کیفیت سود با استفاده از الگوی لویز و بارتون-سیمکو بر قیمت و بازده سهام طی مراحل چرخه عمر شرکتها(مراحل رشد ، بلوغ و افول).
3-ارزیابی میزان تاثیر کیفیت سود با استفاده از الگوی پنمن و بارتون-سیمکو بر قیمت و بازده سهام طی مراحل چرخه عمر شرکتها(مراحل رشد ، بلوغ و افول).
1-4)فرضیه های تحقیق:
1- کیفیت سود با الگوهای لویز و پنمن در مراحل چرخه عمر دارای محتوای اطلاعاتی است.
1-1- طی مرحله رشد کیفیت سود با الگوهای لویز و پنمن دارای محتوای اطلاعاتی است.
1-2- طی مرحله بلوغ کیفیت سود با الگوهای لویز و پنمن دارای محتوای اطلاعاتی است.
1-3- طی مرحله افول کیفیت سود با الگوهای لویز و پنمن دارای محتوای اطلاعاتی است.
2- کیفیت سود با الگوهای لویز و بارتون-سیمکو در مراحل چرخه عمر دارای محتوای اطلاعاتی است.
2-1- طی مرحله رشد کیفیت سود با الگوهای لویز و بارتون-سیمکو دارای محتوای اطلاعاتی است.
2-2- طی مرحله بلوغ کیفیت سود با الگوهای لویز و بارتون-سیمکو دارای محتوای اطلاعاتی است.
2-3- طی مرحله افول کیفیت سود با الگوهای لویز و بارتون-سیمکو دارای محتوای اطلاعاتی است.
3- کیفیت سود با الگوهای بارتون-سیمکو و پنمن در مراحل چرخه عمر دارای محتوای اطلاعاتی است.
3-1- طی مرحله رشد کیفیت سود با الگوهای بارتون-سیمکو و پنمن دارای محتوای اطلاعاتی است.
3-2- طی مرحله بلوغ کیفیت سود با الگوهای بارتون-سیمکو و پنمن دارای محتوای اطلاعاتی است.
3- 3- طی مرحله افول کیفیت سود با الگوهای بارتون-سیمکو و پنمن دارای محتوای اطلاعاتی است.
1-5)قلمرو تحقیق:
1-5-1)محدوده زمانی:
محدوده زمانی مورد بررسی تحقیق ? از سال 1383 تا 1388 به مدت 6 سال می باشد.
1-5-2)مکانی:
قلمرو مکانی تحقیق ،کلیه شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است که از طریق نمونه گیری حذف سیستماتیک ، از بین کلیه شرکتها تعداد 65 شرکت انتخاب شدند.
1-6)روش تحقیق:
این پایان نامه کاربردی بوده و به لحاظ اینکه مبتنی بر تعمیم اطلاعات حاصل از بخش کوچکی از جامعه تحت عنوان نمونه است و همچنین بدلیل اینکه متغیرها بدون دستکاری مورد مطالعه قرار می گیرند ? پس رویدادی است و با توجه به اینکه رابطه بین متغیرها مورد مطالعه قرار می گیرد ازنوع همبستگی می باشد.
1-7)روش تجزیه و تحلیل داد ها:
از رگرسیون چند متغیره به روش داده های ترکیبی برای تجزیه و تحلیل اطلاعات استفاده شده است.ابتدا 3 شاخص کیفیت سود برای هر سال-شرکت مورد محاسبه قرار گرفت.سپس هر یک از شاخص ها جداگانه در مدل رگرسیون به عنوان متغیر مستقل قرار داده شد .هر یک از مدلها طی مراحل رشد ، بلوغ و افول مورد بررسی قرار گرفتند.
1-8)ساختار تحقیق:
این تحقیق در 5 فصل به ترتیب زیر ارائه شده است:
در فصل اول ، کلیات تحقیق و مروری بر پیشینه و مساله اصلی تحقیق آورده شده است.فصل دوم ، مروری است بر ادبیات مالی ، تئوریها و نظریات موجود در رابطه با مسائل تحقیق ، متغیر ها و همچنین پیشینه تحقیق در داخل و خارج کشور.در فصل سوم ، روش انجام تحقیق ، تعاریف عملیاتی متغیرها و روش آماری آزمون فرضیه ها معرفی شده است.فصل چهارم ، به محاسبات و تجزیه و تحلیل اطلاعات و فصل پنجم به نتیجه گیری و ارائه پیشنهاد برای تحقیقات آتی می پردازد.
فصل دوم
ادبیات و پیشینه تحقیق
رئوس مطالب:
بخش اول
کیفیت سود
بخش دوم
تئوری چرخه عمر
بخش سوم
پیشینه تحقیق مرتبط با کیفیت سود و چرخه عمر
مقدمه
مدیران ، تحلیل گران مالی و سرمایه گذاران بیشترین توجه خود را به سود گزارش شده شرکت ها اختصاص داده اند . مدیران از حفظ روند رو به رشد سود منتفع می شوند . زیرا پاداش آنها به میزان سود شرکتها بستگی دارد . تحلیل گران مالی درگیر تجارت پردازش و تفسیر اطلاعات بوده و درک صحیح کیفیت سود یک بخش اساسی از این رویه می باشد . انتشار خبرهای خوب در مورد سود شرکتها بطور قابل ملاحظه ای بر قیمت سهام تأثیر می گذارد و بعید است که حساسیت و وسواس بازار نسبت به ارزیابی عملکرد مبتنی بر سود کاهش یابد . همچنین تمرکز بازار بر سود خالص باعث عدم توجه به سایر شاخص های ارزیابی عملکرد شده است . در حالی که بایستی به این موضوع نیز توجه شود که آیا سود خالص گزارش شده نتیجه نهایی یک فرآیند گسترده حسابداری مورد نظر مدیران بوده است یا خیر .
ارزیابی کیفیت سود به استفاده کنندگان صورتهای مالی کمک خواهد کرد که قضاوت وارزیابی درستی از سود دوره جاری و برآورد سود آتی داشته باشند . این مطالعه رابطه بین کیفیت سود و قیمت و بازده سهام طی مراحل چرخه عمر شرکتها را در ایران به صورت تجربی مورد بررسی و آزمون قرار می دهد .
تاکنون تعریف واحدی از کیفیت سود وجود ندارد بلکه مفهومی نسبی است که به ارتباط آن با دیدگاهها و نگرش ها بستگی دارد و اگرچه هیچ معیار قاطعی برای ارزیابی آن تعریف نشده است اما فاکتورهای متعددی وجود دارند که بایستی در ارزیابی کیفیت سود مورد توجه قرار گیرند .
در فصل دوم که به عنوان ادبیات و چارچوب نظری پژوهش نام گذاری شده به موارد ذیل پرداخته می شود:
دربخش اول به مفاهیم نظری و تئوریک سود ، مفهوم و تعریف کیفیت سود ، عناصر تأثیرگذار بر کیفیت سود ، مفاهیم و روشهای اندازه گیری کیفیت سود و تحلیل بنیادی کیفیت سود بحث می شود.در بخش دوم تئوری چرخه عمر آورده می شود و در بخش سو م ابتدا تحقیقات انجام شده درباره کیفیت سود و سپس تحقیقات مرتبط با چرخه عمر به دو صورت تحقیقات داخلی و خارجی آورده می شود.
2-1) بخش اول : کیفیت سود
2-1-1) اهداف حسابداری و گزارشگری مالی
اهداف حسابداری و گزارشگری مالی از نیازها و خواسته های اطلاعاتی استفاده کنندگان نشأت می گیرد . هدف اصلی گزارشگری مالی بیان اثرات اقتصادی رویدادها و عملیات مالی بر وضعیت و عملکرد واحد تجاری جهت کمک به استفاده کنندگان بالفعل و بالقوه برای اخذ تصمیمات مالی در ارتباط با واحد تجاری می باشد . ابزار اصلی انتقال اطلاعات به اشخاص مذکور ، صورتهای مالی اساسی شامل ترازنامه ، صورت سود و زیان و صورت جریان وجوه نقد می باشد که محصول نهایی فرآیند حسابداری و گزارشات مالی محسوب می گردند .
FASB در بیانیه مفهومی شماره (1) تحت عنوان اهداف گزارشگری مالی واحدهای انتفاعی به بیان اهداف گزارشگری مالی می پردازد که می توان آن را به صورت زیر خلاصه نمود :
* گزارشگری مالی باید اطلاعاتی را فرآهم آورد که برای سرمایه گذاران و اعتباردهندگان بالفعل و بالقوه و سایراستفاده کنندگان در اتخاذ تصمیمات منطقی و سرمایه گذاری ، اعتباردهی و تصمیمات مشابه مفید و سودمند باشند . این اطلاعات باید برای آن دسته از افرادی که درک متعارفی از فعالیتهای تجاری و اقتصادی دارند و با سعی معقولی تمایل به مطالعه اطلاعات دارند ، قابل فهم باشند .
* از آنجایی که جریانات نقدی سرمایه گذاران و اعتباردهندگان با جریانات نقدی واحد تجاری ارتباط دارد ، گزارشگری مالی باید اطلاعاتی را فراهم آورد که اعتباردهندگان ، سرمایه گذاران و سایرین را در ارزیابی مبالغ ، زمان بندی و ابهامات مربوط به خالص جریانات نقدی واحد تجاری کمک نماید .
* گزارشگری مالی باید اطلاعاتی را درباره منابع اقتصادی واحد تجاری ، ادعاها نسبت به آن منابع (تعهدات واحد تجاری برای انتقال منابع به سایر واحدها و صاحبان سهام ) و اثرات معاملات ، رویدادها و شرایطی که منابع واحد تجاری و ادعاها نسبت به آن منابع را تغییر می دهد ، اشاره نماید .
همانطور که از مفاد بیانیه مفهومی شماره (1) نیز ملاحظه گردید گزارشگری نقش محوری در تئوری حسابداری داشته است ، به طوری که در تعاریف ارائه شده از حسابداری به صورت گاه و بیگاه بر این مسئله تأکید شده است .
AAA : حسابداری فرآیند تعیین ، اندازه گیری و تبادل اطلاعات اقتصادی است . به نحوی که شرایط قضاوت و تصمیم گیری آگاهانه استفاده کنندگان را فراهم آورد .
APB : وظیفه حسابداری فراهم آوردن اطلاعات عمدتاً کیفی با ماهیت مالی در مورد واحدهای اقتصادی است به نحوی که برای تصمیم گیری های اقتصادی مفید باشند .
FASB : نقش گزارشگری مالی در اقتصاد فراهم آوردن اطلاعاتی است که برای تصمیم گیری های بازرگانی و اقتصادی مفید باشد .
به طور خلاصه هدف اولیه از گزارشگری مالی تهیه اطلاعاتی در زمینه عملکرد واحد تجاری است که از طریق اندازه گیری سود و اجزای آن بدست می آید : سرمایه گذاران ، اعتباردهندگان و سایر اشخاصی که در ارتباط با سنجش خالص جریانهای نقدی آتی واحد تجاری ذینفع هستند ، اساساً علاقه خاصی به این اطلاعات دارند . علاقه آنها به جریانات نقدی آتی مؤسسه و توانایی آن در ایجاد جریانات نقدی مساعد در درجه اول منجر به تمرکز روی اطلاعاتی درباره سود می شود تا اینکه اطلاعات مستقیم درباره جریانات نقدی کسب کنند .
صورتهای مالی که صرفاً اطلاعاتی راجع به دریافتها و پرداختهای نقدی طی دوره ارائه می نمایند ، نمی توانند به اندازه کافی و به نحو مطلوب منعکس کننده عملکرد موفق یا ناموفق مؤسسه و چگونگی کارایی آن باشند .
2-1-2) ظهور نظریه کیفیت سود
نظریه کیفیت سود برای اولین بار توسط تحلیل گران مالی و کارگزاران بورس اوراق بهادار مطرح شد . آنها استنباط ‌کردند ، سود گزارش شده قدرت سود آوری شرکتها را آنچنان نشان نمی دهد که به ذهن باید متبادر گردد. آنها دریافتند که تجزیه و تحلیل صورتهای مالی شرکتها به دلیل نقاط ضعف متعدد در اندازهگیری اطلاعات حسابداری کار مشکلی است . برای بیان سودمندی سود در تعیین ارزش شرکت تنها به میزان گزارش شده نباید توجه کرد ، بلکه باید به کیفیت سود گزارش شده نیز توجه نمائیم . منظور از کیفیت سود ، زمینه بالقوه رشد سود و میزان احتمال تحقق سودهای آتی است . به عبارت دیگر ، ارزش یک سهم تنها به سود هر سهم سال جاری شرکت بستگی ندارد بلکه به انتظارات ما از آینده شرکت و قدرت سودآوری سال های آتی و ضریب اطمینان نسبت به کسب سودهای آتی بستگی دارد. ( جهانخانی ، 1374 ، 41 تا 66 )
برداشت حسابداران و تحلیل گران مالی از واژه سود متفاوت می باشد . تحلیل گران مالی عموماً سود گزارش شده ( سود حسابداری ) را متفاوت از سود واقعی می دانند . یکی از دلایلی که ممکن است تحلیل گران ، سود خالص گزارش شده را با سود واقعی متفاوت بدانند این است که این امکان وجود دارد که سود به وسیله مدیران دستکاری شود . این دستکاری از طریق بکارگیری روشهای مختلف حسابداری توسط مدیریت امکان پذیر است . اعمال روشهایی نظیر تغییر روش ارزیابی موجودی کالا ، استهلاک سرقفلی ، هزینه جاری یا سرمایه ای تلقی کردن هزینه های تحقیق و توسعه ، مثال هایی هستند که مدیران می توانند از طریق اعمال روشهای مختلف حسابداری ، سود را دستخوش تغییر نمایند . ( جهانخانی ، 1374 ، 45 )
تحلیل گران مالی تلاش می کنند تا چشم انداز سود شرکتها را ارزیابی کنند . چشم انداز سود به ترکیب ویژگیهای مطلوب و و نامطلوب سود خالص اشاره دارد . برای مثال شرکتی که عناصر و اقلام باثباتی در صورت سود (زیانش) وجود دارد ، نسبت به شرکتی که این اقلام و این عناصر در صورت سود (زیان) آن باثبات نیست ، کیفیت سود بالاتری دارد . همین امر به تحلیل گران اجازه می دهد سود آتی شرکت را با قابلیت اطمینان بیشتری پیش بینی نمایند .
2-1-3) مفهوم کیفیت سود
سرمایه گذاران معمولاً از سود برای ارزشیابی شرکت استفاده می کنند ، برخی از سؤالاتی که ذهن سرمایه گذاران و سایر استفاده کنندگان صورتهای مالی را به خود مشغول کرده است ، عبارتند از :
– آیا مدیران شرکت در اندازه گیری سود بر مبنای اصول پذیرفته شده حسابداری و صنعتی که فعالیت عمل می کنند ، آزادی عمل دارند ؟
– آیا شواهدی وجود دارد که مدیران از این آزادی عمل در تفسیر و بکارگیری اصول حسابداری و گزارش های مساعد و غیر معمول بهره مند می شوند ؟
– آیا سود شامل اقلام غیر عادی و غیر مستمری است که سرمایه گذاران باید در هنگام تعیین ارزش شرکت آن را تعدیل کنند یانادیده بگیرند ؟
عبارت کیفیت سود به توانایی مدیران در استفاده از اقلام اختیاری در اندازه گیری و گزارشگری سود اشاره دارد . پاسخ مثبت به سؤالات فوق ، سؤالات مرتبط با کیفیت سود یک شرکت خاص را افزایش می دهد و دقت سرمایه گذاران بر استفاده از سودهای گزارش شده در تصمیم گیریهایشان را ضروری می داند .
اقلام اختیاری ممکن است شامل موارد زیر باشد :
– انتخاب اصول و استانداردهای حسابداری در حالی که GAAP انتخاب را مجاز دانسته است .
– در بکارگیری اصول حسابداری از برآورد استفاده نمایند .
– زمان بندی معاملات به منظور شناسایی اقلام غیر عادی در سود .
به عنوان مثال به کارگیری روش FIFO در دوران افزایش قیمت ها نسبت به روش LIFO سود بالاتری را در شرکتهای تولیدی و بازرگانی نشان می دهد . بنابراین سود اندازه گیری شده بر مبنای روش LIFO نسبت به روش FIFO کیفیت بالاتری دارد . در شرکتهای سرمایه بر نیز برای محاسبه هزینه استهلاک ، عمر مفید دارایی و ارزش اسقاط آن توسط مدیریت برآورد می شود و برآورد بالاتر آن منجر به کاهش هزینه استهلاک و گزارش سودهای بالاتری می شود که کیفیت پایینی دارند . در دوره هایی که سود شرکتهای تولیدی کاهش می یابد ، مدیریت ممکن است اقدام به فروش زمین کند که فعلاً در عملیات مورد نیاز نیست . در نتیجه سود فروش زمین در صورت سود ( زیان ) گزارش شده و سود دوره را افزایش می دهد و سود خالص که شامل اقلام غیر مستمر است ، کیفیت پایینی دارد .
در مثالهای فوق انتخاب اصول حسابداری ، انجام برآوردهای حسابداری و اقدام به فروش دارایی توسط مدیریت موجب افزایش سود دوره جاری می شود . این اقدامات از کیفیت سود می کاهد و تحلیل گران مالی با هدف حذف سوگیری اطلاعات مالی ، سودهای گزارش شده را تعدیل کرده و با اعمال ضریب پایین تری برای سود ، قیمت قابل قبولی برای سهام محاسبه می کنند . البته باید به این نکته توجه داشت که انتخاب رویه های حسابداری توسط مدیریت کیفیت سود حسابداری را در هر دوره تحت تأثیر قرار می دهد ولی در بلند مدت سود گزارش شده برابر با مجموع جریان نقدی ورودی پس از کسر جریان نقدی خروجی است .(استیکنی2001)1
2-1-4) تعریف کیفیت سود
در ادبیات حسابداری تعریف واحدی از کیفیت سود ارائه نشده است و از ارائه یک تعریف محکم برای کیفیت سود اجتناب شده است . موارد مهم اخیر از نارسایی سودهای گزارش شده برای انعکاس واقعیتهای اقتصادی همانند انرون ، گلوبال کراسینگ ، وردکام ، زیراکس ، تایکو توجه سرمایه گذاران و سیاست گذاران را به مسئله کیفیت سود جلب کرده است . به هر حال چند تعریف از کیفیت سود به شرح ذیل قابل ارائه است :
– سود گزارش شده قبل از اقلام غیر مترقبه در صورتی از کیفیت بالایی برخوردار است که شاخص خوبی برای سودهای آتی باشد . بنابراین سودهای پایدار و با کیفیت بالا در نظر گرفته می شوند و سودهای ناپایدار با کیفیت پایینی در نظر گرفته می شوند .
اغلب تحقیقات انجام شده در زمینه کیفیت سود بر اثر تغییردر برآوردهای حسابداری متمرکز شده اند . برآوردهای حسابداری بخشی از اقلام تعهدی هستند که تغییر در آن بر تغییر سود جاری تأثیر دارد . افزایش (کاهش)برآوردهای حسابداری که اثر موقت بر سود دارند ، موجب کاهش کیفیت سود می شوند . زیرا سود جاری شاخص مناسبی از سودهای آتی نخواهد بود . بنابراین بکارگیری یکنواخت اصول حسابداری از یک دوره به دوره بعد به پایداری بیشتر سود منجر می شود و از نگرانی در مورد کیفیت سود می کاهد .
– چنانچه شرکت بتواند سود سال جاری را در آینده حفظ کند کیفیت سود شرکت بالاست .برخی از تحقیقات نشان می دهند که افراد مشارکت کننده در بازار سرمایه حتی حسابرسان و تحلیل گران مالی قادر نیستند پایداری اقلام تعهدی حسابداری و بازتابهای ارزشیابی این اقلام را به طور کامل درک نمایند .2 دلیل برای این ناتوانی قابلذکر است :
1- رابطه بین فرآیند تولید اقلام تعهدی و سودهای آتی به اندازه کافی پیچیده است که سرمایه گذاران نتوانند ماهیت موقتی اقلام تعهدی را شناسایی کنند .
2- مدیران فرصت طلبانه به مدیریت سود می پردازند و سرمایه گذاران نمی توانند تا دوره های بعدی تشخیصدهندکهاقلامتعهدیپایداریکمتریازجریاننقدیعملیاتدارند.(پنمن و ژانگ2002)2.
تعریف دیگر کیفیت سود به اقلام تعهدی مربوط می شود . تأکید بیش از حد بر آخرین رقم اطلاعاتی صورت سود (زیان) یعنی سود ، اطلاعاتی مهم درباره کیفیت سود را نادیده می گیرد . اقلام تعهدی همان تفاوت جریان نقدی و سود حسابداری تعریف می شود . افزایش سودهایی که با اقلام تعهدی بالایی همراه باشد ، از کیفیت پایینی برخوردار است و ارتباط ضعیفی با بازده آتی سهام خواهد داشت زیرا افزایش اقلام تعهدی بیانگر این است که سود شرکت بسیار بیشتر از جریان نقدی است که شرکت ایجاد کرده است .
این تفاوت بین سود حسابداری و جریان نقدی یعنی اقلام تعهدی ناشی از بکارگیری قواعد حسابداری برای شناخت درآمدها و هزینه ها می باشد و چه موقع و چه مقدار درآمد و هزینه باید شناسایی شود . اقلام تعهدی ناشی از تغییرات سرمایه در گردش است که با افزایش فروش شکل می گیرد و سطح بالای اقلام تعهدی ممکن است ناشی از رشد شدید فروش در گذشته باشد (چان 2001)3.
بنابراین بررسی بازده آتی سهام ممکن است منعکس کننده اطلاعاتی درباره کیفیت سودهای جاری باشد . پس اگر رابطه سودهای جاری و بازده آتی سهام معنی دار باشد می توان فرض کرد سود از کیفیت بالایی برخوردار است . سودهای با کیفیت بالا دربردارنده سطح پایینی از اقلام تعهدی است و فاصله سودهای باکیفیت با جریان نقدی کم است. بنابراین تغییرات سود بر تغییراتقیمت سهام اثر معناداری خواهد داشت .
یکی از معیارهای کیفیت سود بررسی همبستگی بین سود و بازده سهام و قدرت توضیح دهندگی سود است . معیارهای دیگری همچون حجم داراییهای نامشهود ، تکرار پذیری زیان های حسابداری ، نسبت های قیمت به ارزش دفتری و بدهی به حقوق صاحبان سهام ، رشد فروش ، نوسان پذیری سود و سهم اقلام خاص بر سود خارج نیست و به عنوان معیار کیفیت سود قرار گرفته است . شرکتهایی که کیفیت سود پایینی دارند نیز معمولاً همبستگی بین سود و بازده آنها کم است و قدرت توضیح دهندگی سود پایین است ، رشد فروش بالایی دارند ، نوسان پذیری سود آنها آنها بالاست و زیان برای دوره های بیشتری گزارش شده و نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام بالاتری دارند (لوگی 2002)4.
در مقالات مختلف در تعریف مفهوم کیفیت سود به دو ویژگی برای تعیین کیفیت سود اشاره شده است :
یکی سودمندی تصمیم و دیگری ارتباط بین این مفهوم و سود اقتصادی مدنظر آقای هیکس می باشد . به عبارت دیگر کیفیت سود عبارت است از بیان صادقانه سود گزارش شده از سود هیکسیان . منظور از بیان صادقانه تطابق این توصیف بیان شده و آن چیزی است که ادعای آن را دارد ، می باشد . (بیانیه مفهومی شماره 2 ، پاراگراف 63)
یعنی کیفیت سود بالا نشان دهنده مفید بودن اطلاعات سود برای تصمیم گیری استفاده کنندگان و همچنین مطابقت بیشتر آن با سود اقتصادی هیکس می باشد اما به دلیل آنکه افراد از اطلاعات در تصمیمات متفاوتی استفاده می کنند ، امکان ارائه یک تعریف جامع از سود وجود ندارد .
برخی تحلیل گران مالی ، کیفیت سود را به عنوان سود عادی و مستمر ، تکرار پذیر و ایجاد کننده جریان نقدی حاصل از عملیات می دانند ; آنها معتقدند که کیفیت سود رقمی بین سود خالص گزارش شده و جریان نقدی حاصل از عملیات منهای ارقام غیر تکراری می باشد .
تا کنون متخصصان مالی نتوانسته اند به یک محاسسبه مستقل از سود که از نظر آنها کیفیت لازم را دارا باشد ، دست یابند . در این حالت متخصصان مالی با انجام تعدیلات مناسب ، می توانند به یک دامنه که به شکل صحیح تر نشانگر کیفیت سود نسبت به سود خالص گزارش شده باشد دست یابند . بنابراین مفهوم کیفیت سود ، یک امر تعریف شده ثابت نیست که بتوان به آن دست یافت ، بلکه مفهومی است نسبی که به ارتباط آن با دیدگاهها و نگرش ها بستگی دارد .
2-1-5) اهمیت ارزیابی کیفیت سود
مطابق با مفهوم سودمندی تصمیم که توسط FASB ارائه گردید ، کیفیت سود و به صورت عام تر کیفیت گزارشگری مالی مورد علاقه کسانی است که از گزارشات مالی برای تصمیم گیریهای سرمایه گذاری و انعقاد قراردهادهای مختلف استفاده می کنند . علاوه بر این می توان گفت که از دیدگاه تدوین کنندگان استاندارد ، کیفیت گزارشات مالی به صورت غیر مستقیم نشان دهنده کیفیت استانداردهای گزارشگری مالی می باشد . سود گزارش شده و روابطه بدست آمده از آن معمولاً در قراردادهای حقوق و پاداش و قراردادهای استقراض شده استفاده می شوند . تصمیم گیری برای قراردادیکه بر اساسکیفیت سود پایین باشد باعث انتقال ناخواسته ثروت خواهد شد . برای مثال سودهای بیش از حد نشان داده شده که به عنوان معیار ارزیابی عملکرد مدیریت قرار می گیرد ، منجر به تعلق حقوق و مزایای بیش از اندازه به مدیریت خواهد شد . به گونه ای مشابه سودهای متورم ممکن است ورشکستگی ناگهانی شرکت را پنهان سازد که این خود باعث اعتباردادن نادرست از سوی اعتباردهندگان خواهد شد .

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

از دیدگاه سرمایه گذاری کیفیت سود پایین مطلوب نمی باشد چرا که نشانگر وجود ریسک در تخصیص منابع به آن بخش می باشد . کیفیت سود پایین کارایی نداشته ، چرا که باعث کاهش رشد اقتصادی از طریق تخصیص نادرست سرمایه ها خواهد شد . از طرفی کیفیت سود پایین باعث انحراف منابع از طرح های با بازدهی واقعی به طرح های با بازدهی غیر واقعی شده که کاهش رشد اقتصادی را در پی خواهد داشت .
بلاخره این که زمانی که تدوین کنندگان استانداردهای حسابداری در جستجوی بازخورد استانداردها در مورد اینکه آیا استانداردهای تدوین شده کارا بوده اند یا خیر ، می باشند به خروجی های سیستم حسابداری از جمله سود گزارش شده توجه خواهند کرد . معیار ارزیابی کارایی مطابق چارچوب مفهومی FASB ، سودمندی تصمیم می باشد . علاوه بر آن می توان میزان بیان صادقانه سود حسابداری گزارش شده از سود هیکسیان را به عنوان معیار ارزیابی در نظر گرفت .
2-1-6) عناصر تأثیرگذار بر کیفیت سود (ظریف فرد ، 1378 ، 24)
2-1-6-1)روشهای حسابداری
2-1-6-2) برآوردهای حسابداری
2-1-6-3) سیستم کنترلهای داخلی و مدیریت
2-1-6-4) نوع صنعت
2-1-6-5) ویژگیهای مالی


پاسخ دهید